Proces Boloński i tworzenie Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego – uzasadnienie realizacji projektu

Podpisana 19 czerwca 1999 roku Deklaracja Bolońska zapoczątkowała proces zmian, którego nadrzędnym celem jest utworzenie do roku 2010 Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (European Higher Education Area).

Projekt, będąc próbą odpowiedzi na problemy dotykające wiele krajów europejskich, stanowić ma klucz do:

• zwiększenia mobilności obywateli
• dostosowania systemu szkolnictwa wyższego do potrzeb rynku pracy, w szczególności zaś do poprawienia zatrudnialności obywateli
• zwiększenia atrakcyjności oraz konkurencyjności europejskiego systemu szkolnictwa wyższego

Logika zmian planowanych w ramach Procesu Bolońskiego, kryje w sobie zupełnie nowe spojrzenie na proces kształcenia. Wdrażane reformy odchodzić mają od perspektywy, w której nacisk położony jest na nauczenie, zamiast tego akcent kładziony ma być na uczenie się. W tradycyjnym, i wciąż w wielu miejscach praktykowanym podejściu, program studiów tworzony jest w oparciu o zasoby uczelni i nie odwzorowuje wysiłku studenta wkładanego w naukę. Przykładowo podstawową miarę stosowaną w budowaniu programu nauczania stanowi liczba realizowanych godzin zajęć. Taki program, koncentrując się na wysiłku pracowników naukowych i odwzorowując nakłady ponoszone przez szkołę oraz obszary zainteresowań kadry akademickiej, w skrajnych przypadkach prowadzić może do luźnych powiązań pomiędzy poszczególnymi kursami, braku równowagi pomiędzy przedstawianymi w trakcie studiów treściami i nieefektywnego gospodarowania czasem studentów. W skrajnych sytuacjach zdarzyć się może, że programy kształcenia tworzone będą w zupełnym lub częściowym oderwaniu od zewnętrznych wobec uczelni okoliczności, takich jak choćby potrzeby rynku pracy.

W przeciwieństwie do ujęcia zwanego tu „tradycyjnym”, podejście proponowane w ramach Procesu Bolońskiego skupia swoją uwagę na studencie. Młody człowiek, kończąc naukę w szkole wyższej, ma być jak najlepiej przygotowany do funkcjonowania na rynku pracy, do aktywnego życia obywatelskiego, rozwoju indywidualnego oraz tworzenia i aktualizowania wiedzy na poziomie zaawansowanym. Program studiów zdefiniowany poprzez efekty kształcenia i kompetencje, które student ma nabyć w trakcie studiów, jest określany nie tylko w oparciu o wymogi danej dziedziny nauki, ale również w odniesieniu do potrzeb społeczeństwa – studia mają kształtować postawy obywatelskie i przygotowywać młodych ludzi do pomyślnego rozpoczęcia pracy zawodowej (proces definiowania programu studiów przedstawiony jest na schemacie poniżej).  W nowym podejściu kwestię zasadniczą stanowi nakład pracy przeciętnego studenta, którego wymaga osiągnięcie celów programu studiów, określonych w postaci efektów kształcenia.

Zmiana podejścia – od systemu tradycyjnego, który skupia się na nakładach uczelni (input), do nowego, koncentrującego się na wynikach (output), czyli efektach kształcenia studenta – jest jedną z bardziej znaczących przemian wnoszonych w toku realizacji założeń wypracowanych pod egidą Procesu Bolońskiego.