Wyniki badań - kompetencje ogólne

Rozważając tematykę kompetencji ogólnych, w pierwszym etapie dyskusji uczestnicy badania mieli możliwość spontanicznego wyrażania opinii i samodzielnego wskazywania kompetencji, które z ich perspektywy postrzegane są jako ważne w pracy zawodowej. W dalszej rozmowie respondentów podzielono na grupy, a dyskusję stymulowano poprzez zlecenie wykonania zadania polegającego na etapowym podziale kompetencji na ważne i mniej ważne. Ostatecznie grupy proszono o wybranie 10 najistotniejszych kompetencji i uszeregowanie ich w kolejności od najbardziej do najmniej ważnych. Ważność zdefiniowano w odniesieniu do przydatności kompetencji w pracy zawodowej respondentów. Zadanie to miało również na celu zachęcenie respondentów do wskazania argumentów uzasadniających wagę poszczególnych kompetencji. Na wszystkich spotkaniach sporo uwagi poświęcono kwestii znajomości i posługiwania się językiem obcym oraz umiejętnościom informatycznym. Nawet w sytuacji gdy uczestnicy wywiadów sami nie wypowiadali się na ten temat, zostawali oni dopytywani o ważność tych kompetencji.

 

Zdecydowanie najczęściej wskazywaną kompetencją była odpowiedzialność (rzetelność, terminowość) – spośród 17 grup aż 13 wybrało ją do ostatecznego zestawienia. Co więcej, niemal zawsze kompetencję tę umieszczano wysoko w rankingach. Jedenaście razy wskazywano na umiejętności organizacyjne i umiejętności planowania, skuteczne porozumiewanie się w mowie i piśmie oraz pracę w zespole. Ponad połowa grup wybrała również inicjatywę.

W zestawieniu najważniejszych kompetencji żadna z grup nie umieściła następujących kompetencji: komunikowanie się z ekspertami, wola odnoszenia sukcesów, zdolności przywódcze, znajomość danej branży/danego rynku. Nie oznacza to jednak, że o nich w ogóle nie wspominano.

Poniżej przedstawiamy najważniejsze ze wskazanych kompetencji:

• Odpowiedzialność

Poczucie odpowiedzialności, a więc pewnego rodzaju dojrzałość, samodyscyplina, umiejętność przewidywania konsekwencji swoich działań, umiejętność dotrzymywania terminów, jest uznawane za jedną z najważniejszych cech pracowników. Uczestnicy spotkań wiązali z odpowiedzialnością także dbałość o jakość rozumianą jako wytrwałość w realizacji zadań, wykonanie ich dokładnie i starannie od początku do końca. Jednocześnie uczestnicy spotkań zaznaczali, że w ich poczuciu szkoły wyższe nie pielęgnują tych umiejętności wśród studentów, co owocuje niskim poczuciem odpowiedzialności i brakiem umiejętności dbania o jakość efektów swojej pracy wśród młodych pracowników (również praktykantów).

•  Komunikowanie

Uczestnicy spotkań zwracali uwagę na fakt, że skuteczne porozumiewanie się w mowie
i piśmie jest umiejętnością, której brakuje dużej części nowych (niedoświadczonych) pracowników. Zdaniem rozmówców umiejętność ta polega na zdolności poprawnego, logicznego i zrozumiałego formułowania myśli oraz wiąże się ściśle ze zdolnością syntetycznego ich wyrażania. Skuteczne komunikowanie się polega również na sygnalizowaniu problemów, które pojawiają się w trakcie pracy, szczerości i otwartości w kontakcie ze współpracownikami, co ułatwia sprawną pracę zespołu.  Pracodawcy podkreślali, że z ich doświadczenia wynika, że umiejętności te kształtuje się poprzez praktykę.  

• Umiejętności organizacyjne

Umiejętność organizacji planowania rozumiano głównie jako umiejętność podzielenia działania na mniejsze części i rozłożenia realizacji w czasie tak, by całość zadania nie była realizowana w ostatniej chwili. Zdaniem pracodawców, ogromne znaczenie w tym kontekście ma zdolność zarządzania czasem, która w dużej mierze wynika z umiejętności ustalenia hierarchii zadań. Umiejętności te przekładają się, zdaniem uczestników spotkań, na zdolność sprawnego przygotowania i prowadzenia projektów, co w dobie często realizowanych systemów pracy zadaniowej jest niezwykle istotne. Pracodawcy podkreślali również, że uczelnie wyższe nie potrafią kształcić tej umiejętności wśród swoich studentów, koncentrując się głównie na efektach ich pracy, a nie na sposobie jej realizacji. Pracodawcy zauważyli również, że na umiejętności organizacyjne pozytywnie wpływa angażowanie się studentów w działalność pozaakademicką.

• Współpraca

Umiejętność sprawnej pracy w zespole była uważana za jedną z ważniejszych kompetencji pracowników. Zdaniem rozmówców, wiąże się ona ściśle z umiejętności komunikacji ze współpracownikami, umiejętnością przyznawania się do błędów i proszenia o pomoc. Jest to również zdolność zrozumienia celu wykonywanego przez siebie zadania i powiązania go z innymi zadaniami wykonywanymi przez pozostałych członków grupy. W kontekście kształtowania umiejętności współpracy, pracodawcy dostrzegli napięcie między odpowiedzialnością zbiorową (często związaną z rozliczaniem pracy grupowej) a kształceniem odpowiedzialności indywidualnej, sugerując podejmowanie starań unikania tego konfliktu.

• Motywacja i zaangażowanie

Uczestnicy spotkań zdecydowanie podkreślali ogromne znaczenie zaangażowania w swoją pracę jako czynnika stanowiącego bazę dla wszystkich innych umiejętności. Umiejętność zaangażowania się w realizowane zadania wiązano z odpowiednim poziomem motywacji do pracy, które jest wynikiem umiejętności zdefiniowania swoich celów zawodowych i dokonywania trafnych wyborów zawodowych i edukacyjnych. Jednocześnie podkreślano, że wielu młodych pracowników nie ma motywacji do pracy i nie potrafi świadomie kierować swoim rozwojem zawodowym, co powoduje słabe zaangażowanie w wykonywane zadania.

• Analityczne myślenie

Zdaniem uczestników spotkań grupowych, umiejętność analitycznego myślenia stanowi podstawę dla różnych ważnych kompetencji zawodowych, takich jak umiejętność zarządzania informacjami, syntetycznego wyrażania myśli, rozwiązywania problemów, organizacji i planowania. Pracodawcy podkreślali, że o umiejętnościach tych decyduje wynikająca z analitycznego myślenia umiejętność ustalania hierarchii ważności (czy to informacji czy to spraw, które wymagają załatwienia) i wyciągnięcia wynikających z niej właściwych wniosków (np. odnośnie organizacji czasu). 

• Kreatywność

Umiejętność kreatywnego myślenia została szczególnie wysoko oceniona wśród przedstawicieli branży PR, którzy dostrzegali szczególna rolę kreatywności jako twórczego, nieszablonowego myślenia. Wśród pozostałych grup rozmówców, kreatywność łączono z umiejętnością samodzielnego myślenia i samodzielnej pracy, a więc pewnego rodzaju zaradnością, zdolnością rozwiązywania problemów, jak również z umiejętnością podejmowania inicjatywy, przedsiębiorczością. Pracodawcy podkreślali, że uczelnie wyższe nie kształcą kreatywności, a wręcz zachęcają do myślenia szablonowego, uniemożliwiając jej rozwój.

• Język obcy

Sprawne korzystanie z języka obcego (a szczególnie z języka angielskiego) jest uznawane za standardową umiejętność każdego absolwenta. Nie każde stanowisko wymaga jednak znajomości języka obcego na bardzo wysokim poziomie. Zdaniem pracodawców, pracownicy powinni posiadać podstawowe zdolności komunikacyjne w języku obcym, takie jak: rozmowa telefoniczna, formułowanie pism czy krótkich wiadomości tekstowych (głównie w formie e-maili). Jednocześnie pracodawcy twierdzą, że certyfikaty językowe nie są niezawodnym źródłem wiedzy na temat umiejętności językowych kandydatów do pracy. Zdecydowanie większe znaczenie ma dla nich informacja o uczestnictwie kandydata do pracy w  zajęciach prowadzonych w języku obcym (w kraju bądź za granicą).

• Kultura osobista

Kultura osobista, choć niepostrzegana jako kompetencja, była uznawana za istotny element oceny kandydata do pracy. Zdaniem rozmówców, powinna charakteryzować każdego absolwenta uczelni wyższej. Jednocześnie pracodawcy nie ukrywają, że mają problem ze znalezieniem naprawdę kulturalnego, obytego pracownika, który wie, jak się zachować w różnych sytuacjach.

• Wiedza

Pracodawcy przywiązywali duże znaczenie do takich czynników, jak znajomość konkretnej branży/ rynku, czy też rozumienie mechanizmów rynkowych, które interpretowano jako świadomość istnienia pewnych procesów gospodarczych oraz ciągle zachodzących zmian na rynku, poczucia przedsiębiorczości. Zdaniem pracodawców absolwentom studiów wyższych często brakuje tej wiedzy lub też nie potrafią zdobytych podczas kształcenia informacji wykorzystać w praktyce, zastosować ich do konkretnych sytuacji biznesowych. Z jednej strony uczestnicy spotkań rozumieli, że nie wszystkiego można nauczyć w trakcie realizacji programu studiów (np. trudno jest zapoznać studentów ze specyfiką różnych branż), z drugiej zaś zachęcali do wprowadzania zajęć kładących większy nacisk na praktyczny wymiar różnych zjawisk oraz umożliwiania studentom zdobywania doświadczenia zawodowego.

• Rozumienie innych kultur

Rozumienie innych kultur nie było postrzegane jako szczególnie istotna kompetencja pracowników, ponieważ nie na każdym stanowisku i nie w każdej firmie pracownicy mają kontakt z innymi kulturami. Jeden z uczestników spotkań zauważył jednak, że rozumienie innych kultur niekoniecznie dotyczy tylko współpracy międzynarodowej. Uświadomienie sobie różnic istniejących między różnymi sektorami gospodarki, różnymi kulturami organizacyjnymi również jest bardzo istotne i pomocne w życiu zawodowym.

• Nastawienie na klienta

Zdaniem pracodawców, ważną umiejętność stanowi tzw. „nastawienie na klienta”, czyli zrozumienie, że posiadane informacje i zdobyte kompetencje student ma oferować innym podmiotom – klientom i to realizację ich potrzeb powinien mieć na uwadze w trakcie wykonywania swoich zadań. Umiejętność ta bezpośrednio wiąże się ze zdolnością do prezentacji i autoprezentacji, której również często brakuje absolwentom uczelni wyższych.

• Umiejętności informatyczne

Podstawowe umiejętności informatyczne, a więc swobodne korzystanie z komputera, również określane były jako standardowa umiejętność pracowników. Uczestnicy spotkań byli zgodni, że do owych umiejętności, na pewno należy zaliczyć znajomość obsługi programów biurowych takich jak pakiet podstawowych programów Office (Word, Excel, Power Point, Outlook). Ponadto rozmówcy chcieliby, aby absolwenci radzili sobie z pewnymi kwestiami technicznymi związanymi z komputerem np. podłączaniem do niego innego sprzętu. Cenną umiejętnością, zdaniem rozmówców, jest również znajomość specjalistycznych programów branżowych (np. służących do obróbki tekstu, tworzenia stron internetowych czy analizy danych) wykorzystywanych na konkretnych stanowiskach. Dużą wartość dla pracodawców miałyby w tym kontekście certyfikaty potwierdzające znajomość tych programów.